Inferno 4 Felsefe Evi Açıklamalar

İki şair, Dante ve Virgil, Acheron ırmağını geçerler. Dante korkusundan bayılmış olduğu için o geçişi hatırlamaz; karşı kıyıda gene bir gökgürlemesiyle uyanır; etrafına bakıp nerede olduğunu anlamaya çalışır.

Aristo

Bir uçurum kenarında olduklarını farkeder. Bu uçurum Cehennem çukurudur.

İçinden korkunç sesler inlemeler gelmektedir. Virgil in de yüzü kararmıştır. Virgil yolumuza devam edelim dediğinde Dante nin korkusu daha da artar.

İlk görecekleri yer Cehennemin kıyısında bulunan Limbo dur. Zaten Limbo Italyanca bir şeyin kenarı anlamına gelmektedir.

Gustave Doré çizimi Inferno 4

Burada ki ruhların çoğunluğu, Isa’ dan önce yaşamış olan Yunanlı ve Latin filozoflar yazarlar, şairler, bilim adamlarıdır. Onlara Dante “Virtuous Pagans- Erdemli Paganlar” diyor.

Burada katolik kilisesini “ Cennet’ e yalnızca Hrıstıyanlar girecek” demesini ve vaftiz olma şartını getirmesini eliştiriyor. Çünkü Limbo’ da aynı zamanda vaftiz edilmeden ölmüş olan pek çok bebekte var.

Bu adaletsizlik, Ilahi Komedya boyunca Dante’ yi rahatsız edecek; niye Isa’ dan önce dünyaya gelenler Cennet’ e girmiyor; niye Hindistan da veya Afrika’ nın bir köyünde doğmuş olup da Hazreti Isa’ nın adını bile duymamış olanlar Cennet’ e giremiyor diye soruyor. Veya “çocuk vaftiz olmadıysa onun günahı ne?” Diyor.

Limbo’ da ansiklopedik bilgi verircesine, antik çağın bütün değerli kişilerini kadın, erkek sayıyor. Devlet adamları, onların eşleri, kızları, felsefeciler -en başta Aristo olmak üzere- oradalar.

Şairler arasında en büyükler olarak Homer, Horace, Ovid, Lucan, Virgil’i sayıyor kendisi de altıncı olarak bu guruba dahil olmaktan büyük onur duyuyor.

Gözleri görmeyen  Homer, en büyük şair olarak bu gurubun lideri. Gözüyle değil, gönlüyle görüyor. Diğerleri Latin şairler ve kendisi de (Dante)bu Latin geleneğinin devamı olacak.

Ibni Sina -Viyana

Ibni Sina ve Ibni Rüşt

İlim adamları da sıralanmış bu büyük bilim geleneğinde aralarında Avicenna- İbni Sina Ve Averroes- İbni Rüst de var.

İbni Sina’ nın tıp kitabları senelerce Avrupa üniversitelerinde ders kitabı olarak okutulmuş; İbni Rüst’ ün Aristo felsefesi üzerine yazdığı şerhler de Avrupa da rönesans ın yolunu açmış.

İbni Rüst Kordoba’ da yaşarken, oranın kadısı olmuş, halifenin isteği üzerine Aristo kitaplarına şerh yazmaya başlamış.

Kısa şerh (özet) orta şerh (Aristo nun zor cümlelerini anlaşılır tarzda kendi cümleleriyle yazmış) Uzun şerh( kendi fikirleriyle açıklamış).

 Yunanca’ dan Arapçaya çevrilen eserler müslüman bilim adamlarının çalışmalarıyla Avrupa’ ya gelmiş; Avrupa’ da tekrar Arapçadan Latinceye; Latinceden diğer Avrupa dillerine çevrilmiş.

İbni Rüşt’ ün Aristo üzerine çalışmaları çok değerli olduğu için, Avrupa’ da kendisine “The Great Commentator” deniyor, Arap dünyasında “Şarih” veya “Şarih-i azam.”En büyük yorumlayıcı...

Müslümanların bilim dünyasında ilerlemeleri üzerine Papalığa bağlı üniversiteler de açılmış, onlarda dine uygun olarak bilim çalışması yapmakla görevlendirilmiş. Thomas Aquinas hem din adamı, hem felsefe alimi o da İbni Rüşt’ ün eserlerinden yararlanarak kendisi şerhler yazmış. O da Aristo’ yu kendi çağına taşımış.

Bağnaz düşünce de olanlar İbni Rüşt ü reddetmiş.Hrıstiyan dünyasında Averoes’ciler ve Averroes’ a karşı olanlar ayrımı çıkmış.

Dante Aristo felsefesine verdiği önem ve İbni Rüst’ e duyduğu saygı gereği bu müslüman ilim adamını, felsefe evinde diğer felsefecilerle beraber tutuyor. Dante Bilgi’nin kurtuluşa ermekteki önemine inanıyor Sokrat gibi. Bilirsen hata yapmazsın.Cennet yolcusu olursun.

O dönemde papalığın fikrine göre Müslümanların Cehenneme gitmesi gerekiyor. Dante burada papalıkla aynı fikirde olmadığını da belirtmiş oluyor.

Thomas Aquinas ve diğer ortaçağ Hristiyanlık felsefesiyle ilgilenen alimler Cennet’te. Ilerde Paradiso’ da göreceğiz.

Limbo da alimlerin bulundupu Felsefe Evi bir kale şeklinde yapılmış yedi duvar yedi kapı yedi kulesi var.

Yedi Liberal Art’ ı simgeliyor.

 Gramer (Genel olarak Edebiyat, Felsefe, Dilbilim)

Dialektik (Mantık)

Rhetorik ( Güzel söz söyleme toplum önğnde konuşma sözle ve yazıyla ikna etme sanatı)

Aritmetik

 Geometri

Astronomi

Müzik.

7 Erdem

Felsefenin dört erdemi:

Wisdom- Prudence: Bilgelik / İhtiyat

Courage –Fortitude:  Cesaret Kuvvet

Temperance : Nefsine Hakim olma ve İtidal

Justice: Adalet

Dinin üç Erdemi:

Faith -Iman

Hope -Ümit  - Allahtan ümidi kesmemek

Charity: Merhametli olma Insanlara Yardım etme, Insan sevgisi

Selahaddin Eyyubi

Saladin the Victorius - Muzaffer Selahaddin Gustave Doré

İbni Sina ve İbni Rüşt’ ten başka Selahaddin Eyyubi de Limbo da. O devirde ünü Avrupaya yayılmış Kudüs fatihi olan cesareti adaleti iyiliiyle bilinen komutan. Burada sayılan ilkelerin belki hepsine sahip.

Yedi büyük erdem sadece kitapta kalmamış hayatıyla da örnek davaranışlar sergilemiş. Sadece müslümanlardan değil; Hrıstıyanlardan da övgü almış. Savaş esirlerini kendi cebinden para vererek kurtarmış, anaları evlatlarına kavuşturmuş; esirlere merhametli davranmış.

Bütün isimlerin sayılıp dökülmesi, bir önceki kantoyla zıtlık teşkil ediyor. 3. Kanto da tarafsız olan, hiç bir şeye karışmayan, sorumluluk almayan, dünyadan seyirci gibi geçenlerin ismini anmaya gerek görmemişti. Buradaysa fark yaratanları sayıyor.

Ne kadar saysa bu ansiklopedik bilgiler saymakla bitmiyor.

Harrowing of Hell

Kanto’ nun başınca gene kendi inançlarınca, Cennetin Hazreti Isa’yla beraber oluştuğu ondan önce kimsenin girmediği Hazreti Isa nın kendisinden önce gelen peygamberleri gelip, Limbo dan alıp Cennet’e çıkardığını Virgil anlatıyor.

Buna Dante hakikaten kendi de inanıyor muydu yoksa bu sahneye okuyucuyu düşündürme adına mı yer verdi onu bilmiyoruz. Bence kantonun genel anlamı düşünüldüğünde bu da eleştirel bir bakış açısı kilisenin fikri Dante’ nin değil diyebiliriz.

Işık

Cehennem kör karanlıkken; Felsefe evi aydınlık. Çünkü onun aydınlığı kendinden bilimden geliyor.

Burada yaşayanların günahı olmadığı için çektikleri bir eza da yok. Yeşil bir bahçede yaşıyorlar. Birşeyden mahrum değiller. Ama tek üzüntüleri Cennet’ e gidememek Yaratan’ ı görememek.

Çok sevinçli veya çok üzgün değiller normal bir hayat yaşıyorlar.

Ayrıca filozofların olaylara duygusal yaklaşmamaları, soğukkanlılıkla değerlendirmeleri de bu sakin, ağırbaşlı tavırlarını açıklıyor.

Inferno 4 Felsefe Evi

Inferno 4

Felsefe Evi

Bir gökgürlemesiyle uyandım, kendime geldim;

Kalktım meraklı gözlerle sağıma soluma baktım,

nerede olduğumu anlamak için.

Çukurun kenarındaydım;

Uçuruma bakıyordum.

Hiç dinmeyecek acılar diyarına.

Öyle derin, öyle karanlık ve öyle sisliydi ki;

Ne kadar görmeye çalışsam da, bir şey anlamadım.

“Kör karanlık” dedi Şair, onun da beti benzi soluktu.

“Önce ben ineceğim, sen takip et” dedi.

Onun yüzünün halini gördükten sonra;

“Senin yüzün solgunlaşmışsa, ben nasıl inebilirim?

 Her zaman sen benim korkumu giderirdin” dedim

“O acılar içindekileri düşünmek yüzümü soldurdu,üzüntüden, korkudan değil.

 Şimdi devam edelim yolumuz uzun” dedi

Yola koyulduk.

Çukurun kenarındaki ilk halkadaydık,

Burada haykırış yoktu, yalnız iç çekişler vardı.

Havada titriyordu bu iç çekişler.

Acı çekmiyorlardı, yalnızca üzgündüler.

Çocuk kadın ve erkekler.

“Kim olduğunu sormuyorsun buradakilerin.

İlerlemeden önce bilmelisin ki; bunlar günahkar değildir.

Her ne kadar değerli kimselerse de, yine Cennet’ e gidememişler; çünkü vaftiz edilmemişler.

Senin inancında vaftiz olmak şarttır.

Bunlar Hrısıtyanlıktan önce yaşadılar.

Sizin gibi iman etmediler.

Ben de onlardan biriyim.

Günahsızız ama buradayız.

Kaybolmuş ve cezalandırılmışların yanında, ama ayrı...

Umutsuzca ve arzulayarak.”

Onun üzüntüsü kalbimi daralttı.

Aralarından bazılarını tanıdım;

Kıymetli kişileri gördüm Limbo da.

Orada kalmışlardı.

“Değerli Ustadım hiç buradan kurtulan oldu mu şimdiye kadar?” diye sordum.

“Yeni gelmiştim kiş buraya kudretli Efendinin geldiğini gördüm.

Başında zafer tacı,

Babamız Adem’i buradan aldı götürdü

Habil’ le Nuh’ u da.

Kanunları yapan Musa yı,

Ibrahim, Davut ve Israil’i

Çocukları ve babasıyla beraber.

Rachel da oradaydı.

Ve pek çok başkalarını buradan aldı Cennet’ e çıkardı

Bilirsin, bu olaydan önce hiç bir ruh yukarı çıkarılmamıştı.

Bunları anlatırken  durmadık.

Ruhların arasından geçiyorduk, bir orman kadar kalabalıktılar.

Uzaktan ateşi gördük.

O ışığın çevresinde bir kaç tanıdık yüz vardı.

Onurlu insanlar.

“Bilgiyi ve sanatı onurlandıran Ustad

Buradaki özel olarak onurlandırılmış diğerlerinden ayrı tutulmuş kişiler kim?”

“Bu kişilerin adı hala dünyada anılır, yaptıkları işler yukarıdan takdir görür

Burada ki değerleri artar.”

O sırada birisi:

“Meşhur şairi onurlandırın;

Kendisi aramızdan ayrılmıştı şimdi döndü” dedi.

Bir sessizlik oldu, yanımıza dört kişi yaklaştı;

Ne çok mutlu, ne de üzgün görülüyorladı.

Virgil onları görünce, “ elinde kılıç olana iyi bak” dedi.

Yanında diğer üç Efendi vardı

Homer

Şairlerin kralı Homer birinci,

Hiciv yazarı Horace ikinci,

Ovid

Ovid üçüncü ve Lucan dördüncü idi.

Beni onurlandırdılar.

Epik tarzının Efendisinin etrafında toplandılar

O kartal gibi hepsinin üzerinde yükseliyordu.

Biraz konuştuktan sonra, bana dönüp selamladılar.

Ustadım gülümsedi, mutlu olmuştu.

Beni aralarına davet ettiklerinde, çok onurlandım;

En büyükler arasında altıncıydım.

Işığa doğru yürüdük,

Konuştuklarımız konusunda sessizliğimi korumalıyım.

Sadece onlarla beraber olduğumu söylemem yeterli.

Asil bir kalenin dibine geldik.

Yedi kat duvarla çerçevelenmişti kale;

Etrafından ırmak dolaşıyor, hendek vazifesi görüyordu.

Irmağın üzerinden, sanki karadan yürür gibi geçti.

Yedi kapıdan geçtik bu bilgelerle,

Yeşil bir çayıra vardık.

Ağırbaşlı insanları gördük orada, hüzünlüydüler.

Otorite sahibiydiler.

Az konuşuyorlardı, kibar ve alçak sesle;

tepeye tırmandık.

Çıktığımız yer tamamen ışıktı;

Oradan herkesi görebiliyorduk.

O yeşilliğin içinde büyük ruhlar bana göründü;

Hatırladıkça mutlu oluyorum.

Electra tohumuyla beraber;

(Truvanın kurucusu Dardanus’ un annesi)

Aeneas

Hector ve Aeneas ( Roma’ nın kurucusu)

Sezar asker zırhı ve şahin gözleriyle;

Camilla, Penthesilea;

Latin Kralı, diğer tarafta kızı Lavinia ile beraber (Aeneas in esi)

Tarquine’ i kovan Brutus;

Julia

Lucrece ve Julia (Sezar’ın kızı Pompey’ in eşi)

Marcia (Cato nun eşi) ve Cornelia;

Selahaddin yalnız başına...(Selahaddin Eyyubi)

Gözlerimi yukarı kaldırıp, bilenlerin hocasını aradım (Aristo)

Felsefe ailesiyle birlikte oturuyordu.

Hepsi O’ na bakıyor, saygı gösteriyorlardı.

Sokrat ve Plato en yakınında olanlardı.

Democritus, Empedocles ve Zeno

Heraclitus, Thales, Anaxagoras;

Bilim adamları,

Dioscorides, Linus, Orphedu;

Seneca

Tully, Seneca;

Euclyd...

Avicenna (İbni Sina)

Ibn-i Rüst

Averooes (Ibnı Rust)  büyük Şarih

Hepsini sayamam...

Bu uzun şiirde, hep yazılması gerekenden daha azını yazıyorum.

Altı kişilik gurubumuz dağıldı.

Üstadımla birlikte bir başka yola çıktık;

Huzurdan, karışıklığa;

 Cehenmin uğultusuna ve titreyen havasına;

Işıktan Karanlığa...

#Dante

#Inferno

Ceviri: Elif Mat

Inferno 3 Açıklamalar

Dante ve Virgil Cehennemin Kapısına gelirler, kapıda ürkütücü bir yazı yazmaktadır. Buraya giren bir daha çıkamayacak aydınlığı göremeyecektir. Dante bu kapıdan geçmekten haklı olarak korkuyor ama Virgil’ e de pek bir şey söyleyemiyor onun duygularını incitmek istemiyor.  Çünkü Virgil de Cennet' e gidemeyecekler arasında.

Virgil, O’nu girmesi için yüreklendiriyor. “Korkaklığı bırak” diyor. Girdiklerinde acı çekenleri görüyorlar; haykırışlar yeri göğü inletiyor. Dante bunların kim olduğunu sorduğunda, “kötülük karşısında tarafsız kalanlar, hiç bir şey yapmamayı tercih edenler” cevabını alıyor. Hiç bir şey yapmamakla, tarafını seçmemek de bir seçim aslında.
Buradaki ruhların arasında, Tanrı şeytanı kovduğunda ,ne şeytanla giden ne de Tanrı’ ya sadık kalan tepkisiz kalan meleklerde var.

“Buradakilere fazla bakma, geç; bunlara bakmaya değmez” diyor Virgil. Bu kişilerin isimleri de belirtilmiyor. İyi veya kötü bir şey yapmamışlar, korkaklar ismini anmaya değmez diyorlar.

İçlerinde bazısını tanıyor, Dante isim vermiyor ama görevi reddetmekle suçladığı Boniface den evvel Papa olan Celestine. Boniface onu istifa etmeye ikna etmiş ve kendisini Papalığa seçtirtmiş. Sonra da bazı kötülükler yapmış bu sebebten Dante her ikisini de sevmiyor.

Dünyada harekesiz, tepkisiz kalanların cezası arılar böcekler tarafından ısırılmak. O hareketsizliğin tersine, şimdi sürekli hareket halindeler elleri kollarıyla arıları savmaya uğraşıyorlar. Akan kanları -iyilik yolunda akıtmadıkları kanları- şimdi bu böceklere solucanlara yem oluyor.

Sokrat’ la ilgili yazıda belirtmiş olduğum gibi, Sokrat’ a “at sineği” diyorlarmış. Sinek veya arı nasıl sakin hayvanı soktuğunda, at yerinden fırlarsa, O’nun fikirleri de toplumu harekete geçiriyordu. Filozofun görevi bu halkı uyandırmak. “Kötülüklere karşı sessiz kalma” demek.

Dünyada kendi çıkarı için susanlar hareket etmeyenler öğüt almayanlar burada sineklere böceklere maruz kalıp hareket ediyorlar.

Bunları gördükten sonra ilerliyorlar, ırmak kıyısına gidiyorlar. Irmağın öte tarafı karanlıktan görülmüyor. Buradan sonra karşıya geçecek olanlar “Cehennem yolcuları” “Isteyerek geçiyorlar” diyor; çünkü dünyada o seçimi yaptı, kötülüğü seçti şimdi de gideceği yer belli.

Gemici, Virgil’ in kitabı Aeneid de olduğu gibi, Charon. O Dante nin yaşayan biri olduğunu anlayıp, “senin burada işin yok” diyor. Virgil durumu anlatıp, izinleri olduğunu söylüyor. O sırada büyük bir deprem oluyor. Dante korkusundan bayılıyor.

Inferno 3 Cehennemin Kapısı

Bu kapıdan Azap şehrine girilir

Bu kapıdan sonsuz acıya geçilir

Bu kapıdan kaybolmuşların yoluna çıkılır

Adalet bunu gerektirir

Beni inşa eden İlahi Emirdir

En yüksek bilgelik en yüce sevgi

Benden önce  -sonsuza kadar yaşayacak olanlar dışında-

bir şey yaratılmamıştır.

Ey bu kapıdan giren kişi

Ümidi geride bırak!

Gates of Hell - Rodin

Kapının üzerinde bu sözler yazılıydı

siyah mermer üstüne.

“Bu çok zor Efendim” dedim

Hemen halimi anlayarak;

“Endişeyi bırak, korkaklığı da” dedi

“Dertliler ülkesine geldik, daha evvel söylediğim gibi,

Akıldan ayrılanların yanına”

Sonra bana bakıp, gülümsedi;

 Elini elimin üzerine koydu, teselli etti;

İçimi rahatlattı. Sonra bana saklı dünyayı gösterdi.

Bu yıldızsız gökyüzüne çığlıklar, yalvarmalar, ağlamalar yükseliyordu

Bu acı haykırışları işitince ağlamaya başladım.

Bozuk konuşmalar, her dilden yankılanıyordu.

Korkunç sesler, acı dolu kelimeler, öfke;

Yüksek sesler, alçak iniltiler, şamar sesleri,

Hepsi birleşmiş uğulduyordu.

Simsiyah atmosferde bir kum fırtınası,

Girdap olmuş dönüyor.

Korku içinde; “Bu sesler ne?” dedim

“Eza çekenler kim?”

“Bu zavallıların çarpık yoludur.

Öyle bir hayat yaşadılar ki; ne kendilerine bir suçlama ne de bir övgü geldi.

Şimdi kendileri gibi olan meleklerle beraberler.

O meleklerin bir kısmı ne şeytanın peşinden gitti,

Ne de Tanrı’ ya sadık kaldı; öyle durdular hareketsiz; kendi başlarına.

Ne Cennet alır bunları, ne de Cehennem!”

“Bunlar nasıl bir darbe alıyorlar ki, bu kadar bağırıyorlar?”

“Hiç ölmeyecek gibi kör bir hayat yaşadılar, şimdi o hayatı değişmek isterler.

İsimleri hiç bir yerde  geçmeyecek.Dünyada onları hatırlayan olmayacak.

Bu insanları gördün yeteri kadar, şimdi yolumuza devam edelim”

Bir bayrak geçti hızla ve pek çok kişi o bayrağı takip etti. Nefes almaya vakitleri yoktu.

 Bunlardan dünyada bu kadar çok olduğunu bilmiyordum.

İçlerinde bazılarını tanıdım. Birisi reddetmişti görevi korkudan.

Hemen anladım bunların kim olduğunu.

Hem Tanrı yı hem de Tanrı düşmanlarını kızdırdılar.

Bunlar aslında hiç yaşamamış sayılır.

Çıplaktılar ve devamlı arılar, sinekler, böcekler tarafından sokuluyorlardı.

Yüzleri kan ve gözyaşı içindeydi.

Akan gözyaşı ve kanı solucanlar böcekler  yalıyordu.

Sonra  biraz ilerde geniş bir ırmak kıyısında toplanmış kalabalığı gördüm.

Hemen sordum:

“Bunlar kim ve niye büyük bir istekle karşı kıyıya geçmeyi bekliyorlar?”

“Biraz dinleneceğiz Acheron ırmağı kıyısında

O zaman anlayacaksın ne olup bittiğini.”

Gözlerimi yere indirdim, biraz utanmıştım,

 ırmak kıyısına varana kadar  başka bir şey sormadım.

 Onu rahatsız etmek istemiyordum.

Charon - Alexander Litvochenko

Saçı sakalı ağarmış yaşlı bir adam,

“Yazıklar olsun size” dedi

“Bundan böyle gökyüzünü görmeyi unutun.

Sizi karşıya geçireceğim, sonsuz karanlığa

Acı buz ve ateşe.

Sen kimsin öyle, yaşayan adam?

Bunların yanından ayrıl.

Buradakilerin hepsi ölüdür”

Baktı ki; ben hareket etmiyorum,

“Bu yoldan değil başka yoldan gideceksin kıyıya varmak için” dedi.

“Daha hafif bir tekne lazım sana.”

“Charon mesele çıkarma!

Bütün isteklerin emir olduğu yerden

Emredildi. Tartışacak bir şey yok.” dedi Virgil.

Çamurlu ırmağın kaptanından başka ses çıkmadı.

Gözlerinin etrafında ateş halkaları vardı.

Ama etraftaki çıplak ruhlar titremekteydi.

Renkleri değişiyor, dişleri takırdıyordu.

Charon’ un konuşmasını duyunca lanet okudular

 Tanrıya da anne babalarına da.

Bütün insanlığa da

Doğdukları yere tohumlarına

Dünyaya gelmelerine neden olan olaya

Kendi doğumlarına lanet okudular.

Kalabalığın içinde birbirlerine sokuldular.

O kötü ırmağın yanında yüksek sesle ağladılar.

O ırmak Allah korkusu olmayanları beklemekteydi.

Zebani Charon gözleri kor gibi parıldayarak çağırdı onları; “ Toplanın” dedi.

Oyalananların üzerine küreğini indirdi.

Yaprak döken ağaçlar gibi döküldüler.

Adem’ in kötü tohumları, teker, teker ırmağa doğru gitti.

Charon’ un başıyla işaret etmesi üzerine, hepsi itaat etti.

Onlar karşı kıyıya varmadan bu tarafta bir gurup daha toplaştı.

“Oğlum,  Allahın gazabı altında ölenler,

Buraya her memleketten her iklimden gelmişlerdir.

Öbür tarafa geçmeyi kendileri isterler.

Çünkü Adalet bunu gerektirir. Korkuları  isteğe dönüşür.

Hiç bir ‘iyi ruh’ buradan geçmez.

Charon’ un ne demek istediğini anlamışsındır şimdi.”

Bunu söyler söylemez karşı kıyı bir depremle sarsıldı

Şimdi bunları hatırlarken yine ter içinde kaldım.

Bir gökgürlemesi, bir fırtına, yer yarılıp içinden kırmızı lavanın fışkırması...

Korkudan  yığılıp,  kalmışım.